Une interview de Bernard-Henri Lévy dans le journal polonais Wprost, le 6 novembre 2012

bernard henri levy grzegorz lewickiVous avez dit : «  Comme on ne peut pas faire l’amour toute la journée, il faut bien écrire l’après-midi « . avez-vous découvert votre vocation d’écrivain ?
Peut-être au lit… Non, je blague ! Ça, c’est la théorie de Sartre qui, comme vous savez sans doute, soutenait qu’il ne serait pas devenu écrivain sans la volonté de séduire les femmes. Moi, je crois qu’écrire m’a été, très vite, aussi essentiel que respirer. Je respire avec mes poumons et je respire avec les mains. Je respire en avalant de l’air et je respire en formant des mots. Ça ne se discute pas. Ça ne s’est jamais discuté. Comme a dit, je crois, Henri Michaux, un jour où on lui demandait pourquoi il écrivait : « bon qu’à ça ». J’ajouterais, moi : « sans ça, bon à rien. »

Le cercle français des Nouveaux Philosophes déçus par le marxisme a eu un profond impact sur la vie intellectuelle en l’Europe. Pourquoi avez-vous rompu avec le marxisme dans les années 1970 ?
Parce que j’ai fini par comprendre que c’était une pensée réactionnaire, profondément réactionnaire, l’une des pensées les plus efficacement et puissamment réactionnaires qui soient au monde. Vous vous rendez compte de la martingale ? Vous esclavagisez les gens. Vous les privez de tous leurs droits. Vous les payez des salaires de misère. Vous les tuez. Mais vous faîtes tout ça en leur précisant que c’est pour leur bien, ou pour le bien de leurs arrière-petits-enfants, ou pour le bien de l’humanité toute entière. Je vous le dis : c’est le casse idéologique du siècle. C’est l’arnaque politique la plus extraordinaire qu’on ait jamais inventée. J’ai lu Soljenitsyne, à l’époque. J’ai compris cela. Et je l’ai dit.

Le marxisme a pénétré les esprits européens au point que toutes les autres idéologies ont été rejetées. Mais vous êtes un homme de gauche  sans idéologie marxiste. Comment est-ce possible ? Et comment faites-vous pour véhiculer vos pensées sans marxisme ?
Je viens de vous le dire. Je suis, moi, vraiment de gauche. Sans me demander, à tout instant, qui sont les bonnes victimes et qui sont les mauvaises. Sans me demander, avant de défendre des gens, s’ils sont victimes des Américains (auquel cas ils sont sanctifiés) ou si c’est un dictateur local qui les écrabouille (auquel cas, il faudrait, selon la fausse gauche, prendre un milliard de pincettes afin de ne pas avoir l’air de faire du néocolonialisme). Tout cela est pathétique. Et les gens le sentent bien. Ils le comprennent. Et c’est, je crois, l’un des grands arguments qui font que le message est passé. Et puis, c’est quoi la question ? Comment le « message » que j’essaie de véhiculer depuis trente ans a réussi à percer le mur de plomb de toutes les idéologies réactionnaires, marxisme compris ? Ah ça… Je ne sais pas… Art de la guerre, je suppose… Mais je ne vais pas vous donner tous mes secrets militaires….

Votre site internet officiel parle de cet art de la guerre. Il dit que la philosophie ne vaut que si elle est un art de la guerre….
Ce n’est pas tout à fait mon site. C’est un site que fait, depuis presque 15 ans, une professeure américaine, patronne, là-bas, des Simone de Beauvoir Studies. Elle s’appelle Liliane Lazar. Elle est prof à Hofstra University. Et elle a bien compris, je crois, que la philosophie, pour moi, n’est pas une vague sagesse, une pensée plate, une façon, entre deux mots, de toujours choisir le moindre.  Il y a une stratégie de la pensée. Une stratégie de la philosophie.

Quelle est votre plus grande peur ?
La décomposition de l’Europe. On a vécu sur un rêve. Celui d’une Europe nécessaire et même inévitable. Celui d’une Europe tellement inscrite dans le sens de l’Histoire qu’il suffisait de laisser faire, de laisser aller et de se laisser aller, qu’il suffisait, comme disait Sartre, de s’installer bien confortablement sur le siège arrière du Bolide-Histoire pour que l’Europe se fasse et se construise. Eh bien non. Partout les nationalismes reviennent. Partout les populismes. C’est les gens de chez Orban en Hongrie. C’est le Front national en France ; C’est, en Pologne, les courants les plus réactionnaires qui, ici et là, recommencent à fleurir. Et c’est, en Grèce, la coalition objective des néonazis et des néomarxistes. Ajoutez à cela le fait que jamais une monnaie unique n’a tenu sans qu’on se donne, aussi, les moyens politiques de sa pérennité. Et vous avez tous les ingrédients d’une crise majeure qui, contrairement à ce qu’on nous dit n’est pas derrière mais devant nous.

Avez-vous des remèdes spécifiques, institutionnels concernant la menace démographique à laquelle l’Europe est confrontée, – c’est-à-dire, en clair, la disparition progressive des Européens de souche ?
Je suis un Républicain. Ce qui veut dire que je ne raisonne, jamais, en termes “ethniques”. Il y a des valeurs qui, dans nos pays, fondent le “vivre-ensemble”. La seule chose que l’on peut et doit demander aux nouveaux arrivants c’est que ces valeurs soient respectées. Un point c’est tout.

Certains penseurs disent – ouvrons-nous au renouveau religieux, qui apporte fertilité et stabilité aux nations. Etes-vous d’accord, vous, l’homme athée ?
Je ne crois pas que l’on puisse “décréter” un renouveau religieux. La religion est une affaire privée. C’est une affaire de conscience qui concerne la conscience de chacun. Comment voulez-vous qu’on « ouvre » quoi que ce soit ? Ou alors, d’accord. Mais résolvons-nous, dans ce cas, à entrer dans le règne de ce « passage du parc humain » dont parlait, un jour, Sloterdik (et avant lui, Heidegger). Je ne crois pas, moi, que les hommes soient des animaux. Je ne crois pas que leur communauté se gère comme on paît un troupeau. Et, donc, je récuse totalement ces histoires de fertilité  etc. Mon athéisme n’a rien à voir là-dedans.

Gilles Kepel a dit : nous sommes confrontés à « la revanche de Dieu » :  nous avons éradiqué de force la religion de nos vies, de sorte qu’elle revient d’une manière déformée par le fondamentalisme religieux et le radicalisme. Vous êtes d’accord ?
Qu’est-ce que c’est que cette histoire ?  D’abord ce qui revient ce n’est pas “ la ” religion mais un mélange de religiosité et de gangstérisme qui n’a rien à voir avec la foi. Et, ensuite, où Kepel a-t-il pris que l’on ait « expulsé de force » la religion de nos vies ? Ce fut vrai en Pologne, bien sûr. Et dans l’ensemble de l’Europe centrale et orientale soumise à la férule soviétique. Mais, d’abord, c’est fini depuis trente ans. Et, ensuite, ce n’est absolument pas vrai ni en Europe de l’ouest, ni dans le reste de l’occident, ni dans le Tiers Monde, les pays émergents, le monde arabe. Personne, là, ne fait ça. Ce n’est  absolument pas ça qui s’est passé. Ce à quoi on assiste parfois c’est à un déclin lent et, j’allais dire, mécanique de la religiosité. Mais pas partout. Pas toujours. Et en tout cas pas je ne sais quelle “éradication” de la religion.

Certains disent, et moi aussi dans mon dernier livre, que certaines idées comme les nations errantes, la croissance d’une nouvelle religion (l’islam), une grande paix continentale, les tensions démographiques et ainsi de suite — que tout cela ressemble à la situation historique de la fin Pax Romana. Est-ce un parallèle plausible pour vous, vous qui cherchez des analogies dans l’histoire ?
L’Islam n’est pas une religion nouvelle ! C’est une religion vieille de 14 siècles ! Donc rien à voir avec la nouvelle religion dont la « bonne nouvelle » retentissait dans tout l’empire romain. Et puis je vous le répète. Le problème ce n’est pas l’Islam. C’est l’islamisme radical. Et ma conviction c’est que nul ne fait plus de mal à l’islam que cet islamisme radical. Les musulmans ont un ennemi. C’est cet intégrisme,  ou ce fondamentalisme, qui défigure les valeurs de l’islam et en donne cette image terrible, grimaçante. La vraie guerre de civilisation elle est, à l’intérieur de l’Islam, entre l’islam modéré et l’islam radical.

Vous dites : « Construire une Europe politique, ou mourir ». Est-ce que l’Union Européenne peut vraiment s’effondrer ?
Si nous ne passons pas très vite au fédéralisme, oui, je le pense. C’est même un miracle que l’Europe ait tenu si longtemps en absence d’institutions politiques adéquates. J’ai dit, l’autre soit, à Gdansk, qu’il fallait regarder toutes les tentatives, depuis deux siècles, de faire des monnaies communes. Toutes, je dis bien toutes, se sont effondrées lorsqu’elles n’ont pas trouvé à s’adosser à des règles politiques partagées. Celles qui ont tenu, comme le dollar, ne l’ont fait que parce que l’on est allé, à marche forcée, vers le fédéralisme. Idem pour le Mark. Ou le Franc Suisse, il y a 150 ans, au moment de son invention. Ou bien l’Europe se fédéralise. Ou bien elle sort de l’Histoire et devient définitivement provinciale…

Donc, la souveraineté des Etats est, selon vous, choses passée ? La France devrait-elle en prendre la tête ?
Je crois, oui, que la souveraineté est une chose qui doit se partager. Une partie doit rester aux Etats. Une autre, grandissante, doit aller à des autorités supra étatiques. C’est déjà le cas, je vous signale. Sauf que ça se fait de manière honteuse. Ça se fait, mais ça ne se dit pas. Maintenant il faut le dire. Et il faut décréter la défaite de cette espèce particulièrement nocive de nationalisme qui s’appelle le souverainisme. Il aimante, en France en tout cas, ce qu’il y a de pire dans l’Idéologie française. Le souverainisme, voilà l’ennemi. Le souverainisme c’est-à-dire l’idée que les problèmes d’un pays ne peuvent se régler qu’à l’intérieur de ses frontières. Le souverainisme c’est-à-dire l’idée que les droits de l’homme ne valent qu’à l’intérieur d’une géographique déterminée. Le souverainisme c’est-à-dire le refus de défendre les droits de l’homme hors de votre propre pré carré. C’est de ce souverainisme que la Pologne a failli mourir. C’est ce souverainisme qui l’a abandonné, pendant un demi-siècle, aux chiens du soviétisme. Et c’est ce souverainisme qu’il faut, à tout prix, empêcher de revenir.

Baudelaire a écrit : « Nous sommes toujours un peu honteux de mentionner des noms qui ne voudront rien dire à personne cinquante ans plus tard » . Quels dirigeants européens actuels mériteraient une telle honte, à votre avis ?
La plupart. Pas tous, mais la plupart. Prenez votre pays. A part Walesa qui a marqué l’Histoire, qui l’a faite, vous voyez qui?  Qui peut-on citer pour démentir le théorème de Baudelaire ?

Votre avis est que l’on peut savoir quelque chose sans en avoir conscience. Quelles sont les choses que nous, Polonais, savons mais dont nous n’avons pas conscience ? Héritage de Solidarnosc ? Situation historique de notre état ? D’autres choses ?
Solidarnosc, oui. Mais pas tellement son “ héritage ”. Je dirai plutôt son importance. Sa légende. Le poids dont elle a pesé, et dont elle pèse encore, dans l’inconscient de peuples d’Europe et, en particulier d’Europe de l’Ouest. La Pologne, il y a 30 ans, avec Solidarnosc et grâce à elle, a véritablement refondé l’Europe. Elle traversait une première crise, l’Europe. Elle traversait une crise presque pire que celle d’aujourd’hui car c’était une crise spirituelle et morale. Or l’onde de choc de Solidarnosc, avec les valeurs qu’elle diffusait, l’espoir qu’elle portait en elle, ses héros, ses hérauts, a contribué à résoudre la crise. Ce n’est pas nous, Européens de l’ouest, qui sommes venus au secours de la Pologne. C’est la Pologne qui, au fond, a renvoyé à l’ouest l’écho de ses propres valeurs et a, ainsi, contribué à la sauver. Ça, les Polonais le savent sans le savoir. Ils le savent sans le mesurer. C’est ce que j’ai voulu dire, à l’époque, quand j’ai titré un de mes textes, paru dans un journal de gauche, « Nous sommes tous des catholiques polonais ».

Qu’est-ce que cela voulait dire ?
On était en décembre 1981. J’observais que les gens de Solidarnosc étaient opprimés, pourchassés, en tant que catholiques. J’observais que leur catholicisme était, aussi, ce qui les faisait tenir et résister. Alors, j’ai repris le slogan du Mai 68 français. J’ai repris, en le détournant, le fameux « nous sommes tous des juifs allemands » scandé par les étudiants parisiens en défense de Daniel Cohn-Bendit. Et moi, Français juif, j’ai fait étendard de ce catholicisme qui était votre foi, en même temps que la source de votre espoir et de votre force – et en même temps que la raison pour laquelle on persécutait le peuple de ce pays. Voilà.

Avez-vous visité Auschwitz ? Si oui, quand ? Et quelles ont été vos réflexions  ?
Oui, bien sûr. Plusieurs fois. Et la dernière, là, le lendemain de ma visite à Gdansk.

Et vos réflexions ?
Que les Polonais font de leur mieux pour préserver la mémoire d’Auschwitz, la respecter, la faire respecter. Il y a un devoir de mémoire auquel le peuple polonais ne manque pas. Et ça c’est très très important. Mais, en même temps… Ces cars de touristes… Ces enfants qui jouent sur la voie ferrée qui mène à la Jude Rampe…. Je sais que vous n’y pouvez rien. Mais cela donne la nausée.

En tant que Juif vous-même, vous avez été la cible d’islamistes radicaux il y a quelques années. Pourquoi ? Et êtes-vous toujours suivi ?
Pourquoi ? Parce que je suis l’ami des musulmans. Ça a l’air d’un paradoxe mais c’est, je crois, la vérité. Du Bangladesh à la Libye en passant par la Bosnie, l’Afghanistan, le Pakistan, etc., je crois qu’il y a peu d’intellectuels occidentaux qui se soient, tout au long de leur vie, souciés autant que moi de la misère, de la détresse, de l’oppression dans les pays de l’espace civilisationnel musulman. Mais le problème, pour certains, c’est que je ne suis pas seulement français mais juif. Et, pour ces certains-là, c’est intolérable.

Au cours des débats publics, Israël est souvent critiqué. Où est la frontière entre la critique des actions politiques d’Israël et des déclarations antisémites ?
Critiquer le gouvernement israélien, rien n’est plus normal. Critiquer son droit à exister ou dénoncer, plus subtilement, ce « sionisme » qui est le fondement même de ce droit à exister, voilà où est le dérapage. Dire que le sionisme est un fascisme, réduire cette pensée éminemment libératrice à une idéologie prêchant l’oppression, l’apartheid, etc, voilà où commence l’antisémitisme.

Vous avez convaincu le président Sarkozy de mener une action militaire en Libye. Sur quelle base un bâtisseur de la paix et un intellectuel propose-t-il une telle démarche ?
Pas de base. Juste ma conscience. Ma mémoire et ma conscience. Pour une fois qu’un intellectuel parvient à faire bouger les choses, est-ce qu’il faudrait s’en plaindre ?

Propos recueillis par Grzegorz Lewicki

_______________________________________________________________________________________

Levy : pisałem, że wszyscy jesteśmy polskimi katolikami, bo… (Interview de Grzegorz Lewicki, Wprost, 6 novembre 2012)


logo wprostGrzegorz Lewicki: Powiedział pan kiedyś: “Nie można się kochać przez cały dzień, dlatego w pozostałym czasie trzeba trochę pisać”. Gdzie odkrył pan swoje powołanie jako humanista ?

Bernard-Henri Levy : Być może w łóżku… Oczywiście żartuję. Jean-Paul Sartre wierzył, że nie zostałby pisarzem, gdyby nie chęć uwodzenia kobiet. U mnie pisanie szybko stało się równie ważne co oddychanie – oddycham płucami i oddycham rękoma, połykając powietrze i formułując wyrazy. To nie podlega dyskusji. Henri Michaux zapytany, po co pisze odparł: „a, tak po prostu”. A ja dodam: „bez pisania – bez sensu”.

Środowisko francuskich Nowych Filozofów rozczarowanych marksizmem miało wielki wpływ na życie intelektualne Europy. Dlaczego zerwał pan z marksizmem w latach 70-tych?
Bo w końcu zrozumiałem, że to jedna z najbardziej przebiegłych i potężnych myśli reakcyjnych, jakie zna świat. Taką ma receptę na sukces: zniewalasz ludzi, pozbawiasz ich wszelkich praw, płacisz głodowe racje. Mordujesz. A wszystko to przy równoczesnym wmawianiu, że to dla ich dobra, dla dobra ich prawnucząt czy szeroko pojętej ludzkości. To najgorszy złom ideologiczny stulecia. Najbardziej dziwaczna anarchia polityczna, jaką wymyślono. Gdy przeczytałem Sołżenicyna – zrozumiałem. I teraz o tym mówię.

Chyba trzeba wciąż mówić, bo Marks w Europie żyje. Na uniwersytach, w Brukseli… Ale pan jest lewicowcem bez Marksa.
Ja jestem prawdziwym lewicowcem. I dlatego nie zastanawiam się co chwilę, w których momentach przemoc jest dobra, a w których zła. Zanim wystąpię w czyjejś obronie, nie rozważam, czy są to ofiary po stronie Amerykanów, czy u lokalnego dyktatora. A wielu fałszywych lewicowców właśnie tak robi: jedne rzeczy usprawiedliwia, a z dyktatorami obchodzi się jak z jajkiem – ze strachu, że im ktoś ich oskarży o neokolonializm. To takie patetyczne! Ludzie te rzeczy rozumieją – i dlatego właśnie moje przesłanie do nich trafia.

Przekonał pan nawet prezydenta Nicolasa Sarkozy’ego do militarnej interwencji w Libii. Na jakiej podstawie działacz pokojowy i filozof moralista zaproponował taki krok?
Bezpodstawnie. W oparciu o moją wiedzę. Moją pamięć i wiedzę. Czy jeden jedyny raz, kiedy intelektualiście udało się wywołać jakąś zmianę, należy się od razu skarżyć?

Ten pański dar przekonywania. Czyżby znał pan jakieś tajemne sposoby na przyciąganie uwagi ?
No nie wiem… Powiedziałbym, że to dzięki sztuce wojny. Ale pozwoli pan, że nie zdradzę moich wszystkich sekretów w tym zakresie…

Ale o tym mówi choćby pańska strona w sieci. Stoi tam czarno na białym, że filozofia ma znaczenie tylko jako sztuka wojny.
Ale to nie jest moja strona. Od prawie 15 lat prowadzi ją profesor Lilian Lazar z amerykańskiego Hofstra University, opiekująca się periodykiem Simone de  Beauvoir Studies. I ona naprawdę zrozumiała, że dla mnie filozofia nie jest ani zawiłą mądrością, ani płytkim frazesem, ani też sposobem na wybranie słowa, które najmniej zaboli. Istnieje coś takiego jak strategia myślenia. Czyli strategia filozofii.

Europa się starzeje, a populacja etnicznie i historycznie z nią związana – wymiera. Czy ma pan w takim razie jakąś strategię, która temu zaradzi ?
Jestem Republikaninem. A to znaczy, że nigdy nie rozumuję w kategoriach etnicznych. W naszych krajach istnieją wartości, które tworzą podstawy dla „życia razem”. Jedyne, czego możemy i powinniśmy wymagać od nowo przybyłych, to szacunek właśnie dla tych wartości. I to wszystko.

Niektórzy myśliciele mówią: otwórzmy się znów na religię, bo religia zapewnia większą dzietność i stabilność instytucji. Pan jako ateista by się z tym zgodził ?
Nie wydaje mi się, żeby można było zaprojektować powrót religii. Religia to prywatna sprawa. To kwestia sumienia każdego z nas. W jaki sposób mielibyśmy otwierać na nią ludzi? Zgoda na taki krok oznaczałaby, że wkraczamy do królestwa „ludzkiego zwierzyńca”, o którym pisał Sloterdijk, a wcześniej Heidegger. Ale ja nie wierzę, że ludzie są jak zwierzęta. Nie wierzę, że społeczeństwo można hodować, jak stado które się goni na wypas. Dlatego stanowczo odrzucam te historie o stymulowaniu dzietności i tym podobne. Nie ma to jednak nic wspólnego z tym, że jestem ateistą.

Gilles Kepel twierdzi, że w Europie dochodzi właśnie do “zemsty Boga” – skoro wygnaliśmy na siłę religię z życia, to powraca ona w postaci zdeformowanej jako religijny fundamentalizm i radykalizm. Zgadza się pan z tym poglądem ?
A cóż to w ogóle za historia? Po pierwsze: to nie jest tak, że to powraca religia – to wraca mieszanka religijności i gangsterki, która naprawdę nie ma nic wspólnego z wiarą. Po drugie: skąd Kepel wziął ten pomysł, że wygnaliśmy religię na siłę? Taka sytuacja miała kiedyś miejsce w Polsce oraz w Europie Środkowej i Wschodniej pod sowiecką dominacją. Ale w Europie jako całości to się skończyło już 30 lat temu. A w Europie Zachodniej wygnanie religii nie wydarzyło się nigdy. Nie wydarzyło się też na Wschodzie, ani w krajach trzeciego świata, ani nawet w krajach rozwijających się czy w krajach arabskich. Nikt tak nie robi. Wydarzyło się za to coś całkiem innego. Doświadczamy po prostu powolnego, rzekłbym nawet mechanicznego, spadek religijności. Ale nie wszędzie. I nie zawsze. W każdym razie nie wiem o jakie „wygnanie” religii miałoby Kepelowi chodzić.

A mnie się wydaje, że takie zjawiska, jak europejski triumf nowej religii – islamu czy zaistnienie pokoju na wielką skalę – to wszystko przypomina trochę sytuację późnego Imperium Rzymskiego. Skoro pan szuka analogii do historii – to czy taką gotów jest pan przyjąć ?
Ale islam nie jest nową religia! Ta religia liczy sobie 14 wieków! Więc nie ma nic wspólnego z całkiem nową religią, której „dobra nowina” dała by się odczuć w całym imperium. I powtarzam panu: problemem nie jest islam. Problemem jest radykalny islamizm. Jestem przekonany, że właśnie radykalny islamizm najbardziej szkodzi islamowi. Muzułmanie mają wroga. Jest nim integryzm oraz fundamentalizm, który zniekształca wartości islamu i nadaje mu ten okropny, wykrzywiony wizerunek. Prawdziwa wojna cywilizacji rozgrywa się wewnątrz islamu – pomiędzy islamem umiarkowanym a radykalnym.

Jako Żyd znajdował się pan na celowniku islamistów kilka lat temu. Dlaczego ?
Bo jestem przyjacielem muzułmanów. Może brzmi to jak paradoks, ale według mnie to prawda. Wydaje mi się, że od Bangladeszu po Libię, przez Bośnię, Afganistan czy Pakistan było niewielu zachodnich intelektualistów, którzy przez całe życie równie mocno jak ja martwili się nieszczęściem, rozpaczą czy opresją w krajach, w których żyją muzułmanie. Dla niektórych problemem jest jednak to, że nie tylko jestem Francuzem ale i Żydem – a to jest dla nich nie do zniesienia.

Gdzie leży granica między krytyką polityki Izraela a antysemityzmem ?
Krytyka rządu izraelskiego – nie ma nic bardziej normalnego, niż to. Ale kwestionowanie prawa Izraela do istnienia, czy krytyka syjonizmu, który jest podwaliną tego istnienia – no, tutaj można się poślizgnąć. A już mówienie, że syjonizm jest faszyzmem i redukowanie jego wybitnej, wyzwolicielskiej myśli do ideologii głoszącej opresję i apartheid – oto punkt, w którym według mnie zaczyna się antysemityzm.

Był pan w Auschwitz…
Byłem wiele razy. Ostatni raz dzień po mojej wizycie w Gdańsku. Uważam, że Polacy dokładają wszelkich starań, aby pamiętano o  Auschwitz, Polska szanuje tę pamięć i dba, aby ją szanowano. Z obowiązku upamiętniania Auschwitz Polacy się świetnie wywiązują. I jest to niezwykle ważne. Jednakże… Te autokary turystów. Te dzieci bawiące się na torach prowadzących do rampy, na której wyładowywano Żydów. Wiem, że nic z tym nie możecie zrobić. Ale to przyprawia o mdłości.

Wracając do globalnej polityki, czego boi się pan najbardziej ?
Rozpadu Europy. Żyliśmy marzeniami o Europie, która była potrzebna czy nawet konieczna, o Europie wspaniale wpisanej w sens Historii. Gdzie królował leseferyzm, gdzie wystarczyło pozwolić, by wszystko toczyło się własnym rytmem i żyć z dnia na dzień. Gdzie wystarczyło, jak mawiał Sartre, wygodnie się usadowić na tylnym siedzeniu pędzącego bolidu historii, aby Europa sama się stworzyła, zbudowała. Tak już nie jest. Wracają nacjonalizmy, wracają populizmy: ludzie pokroju Orbana na Węgrzech, Front Narodowy we Francji czy najbardziej reakcyjne kręgi znów rozkwitające w Polsce; albo koalicja neonazistów i neomarskistów w Grecji. Dorzućmy do tego jeszcze prawidło, że żadna wspólna waluta nie utrzyma się bez rozwiązań politycznych, które zagwarantują jej trwanie – i gotowe. Mamy wszystkie elementy składowe potężnego kryzysu, który wbrew temu, co nam się wmawia,  jest cały czas przed nami, a nie za nami.

Pan mówi: “zbudujcie w Europie unię polityczną, lub zgińcie”. Czy UE naprawdę niebawem upadnie ?
Jeżeli szybko nie przejdziemy na federalizm, to rzeczywiście tak będzie. To w zasadzie cud, że Europa wytrwała tak długo przy braku adekwatnych instytucji politycznych. Musimy przyjrzeć się wszystkim próbom stworzenia wspólnej waluty w ciągu ostatnich dwustu lat. Wszystkie, wyraźnie powtarzam wszystkie, skończyły się fiaskiem, ponieważ zabrakło wspólnych zasad o charakterze politycznym. Próby, które się powiodły – jak na przykład w przypadku dolara – to wynik niczego innego, jak wymuszonego przejścia na federalizm. Tak samo było z marką czy frankiem szwajcarskim, od powstania którego minęło już 150 lat. Albo więc Europa przejdzie na federalizm, albo wyjdzie z nurtu Historii i na trwałe stanie się prowincją.

Czyli suwerenność państw to przeżytek ?
Jestem zdania, że suwerenność musi być współdzielona: pewna jej część musi pozostać w rękach państw. Inna część, coraz większa, musi zostać przekazana władzom pozapaństwowym. I właściwie, na to chcę zwrócić uwagę, tak właśnie robimy. Tyle tylko, że towarzyszy temu pewna doza zawstydzenia. Robimy to, ale o tym nie mówimy. Ale to trzeba powiedzieć. Trzeba ogłosić porażkę tego niezwykle groźnego rodzaju nacjonalizmu, któremu na imię suwerenizm. Niczym magnes, przynajmniej we Francji, przyciąga on wszystko, co najgorsze w ideologii francuskiej. Suwerenizm – oto wróg. Suwerenizm, czyli pogląd, że wszystkie problemy państwa powinny być rozwiązywane w ramach jego granic. Suwerenizm, czyli pogląd, że prawa człowieka mają rację bytu wyłącznie w ramach określonych geograficznie granic. Suwerenizm, czyli odmowa obrony praw człowieka na cudzym kawałku poletka. To właśnie suwerenizm sprawił, że Polska prawie zginęła. To przez niego ponad pół wieku znajdowała się w rękach Sowietów. Powrót suwerenizmu należy udaremnić – za wszelką cenę.

W pana opinii można coś wiedzieć ale nie być tego świadomym. Czy są rzeczy, których Polacy nie są świadomi, choć dobrze o nich wiedzą ?
„Solidarność” – jej waga oraz legenda. A także rola, którą odegrała i nadal odgrywa w podświadomości Europejczyków, a szczególnie mieszkańców Europy Zachodniej. Trzydzieści lat temu, Polska wraz z „Solidarnością” i dzięki niej naprawdę odbudowała Europę. Wówczas Europa przechodziła pierwszy kryzys. Był to kryzys niemal gorszy od tego, który przechodzi obecnie, ponieważ był to kryzys duchowy i moralny. To właśnie szok „Solidarności” z jej wartościami, z nadzieją, z jej bohaterami i orędownikami przyczynił się do zażegnania kryzysu w Europie. To nie my, mieszkańcy Europy Zachodniej, przyszliśmy Polsce na ratunek. To Polska tak naprawdę, sprawiła, że echo jej własnych wartości dotarło na Zachód – i dzięki temu się uratowała. Według mnie to jest to coś, co Polacy wiedzą, ale czego nie są świadomi. Wiedzą, ale nie chcą się z tym zmierzyć. I właśnie to chciałem powiedzieć wtedy, gdy nadałem jednemu z moich artykułów tytuł: „Wszyscy jesteśmy polskimi katolikami”.

Co dokładnie miał pan na myśli ?
Był rok 1981. Widziałem, jak członkowie „Solidarności” byli tłamszeni, jak ich śledzono właśnie dlatego, że byli katolikami. Widziałem też, jak katolicyzm pomagał im wytrwać i opierać się szykanom. Dlatego sięgnąłem po slogan z francuskiego Maja ‘68. Sięgnąłem po sławne: „Wszyscy jesteśmy niemieckimi Żydami”, niegdyś skandowane przez francuskich studentów w obronie Daniela Cohn-Bendit’a i je przeformułowałem. Ja, francuski Żyd, zrobiłem sztandar z waszego katolicyzmu. Katolicyzmu, który był waszą wiarą, źródłem nadziei oraz siły – a jednocześnie powodem, dla którego wielu dotknęły prześladowania. Ot co.

A dziś? Jeden z pana ulubionych poetów, Baudelaire pisał : « Zawsze jest nam trochę wstyd, gdy musimy rozprawiać o nazwiskach, które za 50 lat popadną w zapomnienie ». Za których polityków powinniśmy się tak właśnie  trochę wstydzić ?
Za większość. Może nie za wszystkich, ale za większość. Weźmy chociażby Polskę. Oprócz Lecha Wałęsy – proszę mi powiedzieć, kto się zapisał w historii, kto z polskich polityków ją naprawdę tworzył? A może ktoś pojawia się na horyzoncie? Czyje nazwisko można podać, by obalić twierdzenie Baudelaire’a?

Bernard-Henri Levy przebywał w Polsce na zaproszenie Instytutu Lecha Wałęsy.



Tags : , , , , ,

Classés dans :,

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Vous pouvez utiliser ces balises et attributs HTML : <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>